Even voorstellen…
Graag stel ik mij hier aan je voor met de naam die mij te binnen viel toen ik het dichterlijke pad insloeg:
Dag lezer… mijn naam is Robert la Boresa... maar: What’s in the name..?
Het woord kan ontknopen, te binnen brengen wat je vergeten was, ruimte scheppen, inzicht geven, een gezicht naar buiten geven… want er is ook nog een andere naam, maar die vind je volledig terug in deze poëtische naam waarmee ik naar buiten treed. En daar raak ik meteen iets aan wat voor mij heel wezenlijk is: de verhouding tussen het zichtbare en het verborgene.
Ieder mens is die verhouding… Hoe ga je daar mee om?!
Het woord is een wonder, een grijptuig, een net waarin je ook aardig verstrikt kunt raken… maar toch vooral een heilig ding om in deze wereld verbonden te kunnen zijn met elkaar en met de raadselen die ons omringen. Daar lucht aan te geven, begrip, zin, zodat deze wereld leefbaar wordt en niet verandert in een troosteloze leegte, een zwart gat.
Voor een dichter gaat dat soms heel ver, getuige die mooie zin van Slauerhof:
Alleen in mijn gedichten kan ik wonen,
nooit vond ik ergens anders onderdak…
Uiteindelijk gaat het om het woord dat tot jou gesproken wordt, uit bloemen en wolken, zeeën en rivieren, een mens veraf en heel dichtbij. Een Aangesproken-Zijn door de wereld om je heen én de wereld daarbuiten. Een aangeraakt bestaan. Het woord geeft uiting aan de Zin van het Zijn, werd daaruit geboren. Zo’n woord leidt ook tot stilte en zwijgzaamheid, tot ontmoeting, tot ontspanning, tot ontwaken… tot genieten, d.w.z. tot meer niet dan wel.
Het woord, dat wil ik gerust mijn passie noemen, mijn weg.
Maar let op, passie betekent ook lijden (… ook hier vecht ik weer met woorden om iets te stamelen wat mij beweegt…) Het woord is ook een lijdensweg. Hoe kwetsend kunnen woorden wel niet zijn… en hoe kwetsbaar, als ik iets van mijzelf daarin naar voren draag.
Het woord is mijn passie, maar dan toch vooral begrepen als een weg van overgave, van opstand en van opstanding… Maar wat wil je eigenlijk van mij weten…?
Waar komt die passie vandaan…?
Uit een aanraking!… Uit aanrakingen. Beslissende momenten in je leven. Ik zie in mijn leven een parelsnoer van bijzondere momenten. Iedereen heeft dat.
Witte en zwarte parels, maar de witte zijn ook zwart en de zwarte zijn ook wit.
Toen ik 17 jaar was, moest ik van mijn vader kiezen: werken of doorleren. Er was een probleem: Ik had vier jaar HBS afgerond, waarvan het laatste jaar voor de tweede keer. Ik stond er niet heel slecht voor, maar mijn talen waren voor de tweede keer niet echt sterk.
Men liet mij op dit lyceum niet toe tot het examen jaar… Wat nu?
Ik liep in die tijd een krantenwijk. Het afhaalpunt van de kranten was de sigarenwinkel bij ons om de hoek. Een soort ontmoetingsplek tegelijk. Ik verzuchtte daar: Wat moet ik doen?…
Waarop de vrouw van de sigarenwinkel prompt reageerde met: Jij moet onderwijzer worden!
Voor het eerst in mijn leven kwam deze optie bij mij binnen en ik dacht: Tja, waarom niet?
Het werd na enig zoeken de katholieke kweekschool ‘Magister Vocat’ in Amsterdam, mijn woonplaats en geboortestad… Ik werd de eerste niet-katholieke student die zij toelieten.
Magister Vocat… de Meester roept… Letterlijk ben ik tot dit vak geroepen.
Op deze school was ik helemaal op mijn plek. Mijn resultaten schoten omhoog. Hier ontmoette ik ook Carla, mijn vrouw, met wie ik tot op deze dag nog steeds heel gelukkig getrouwd ben. Onze drie zonen zijn inmiddels allemaal al het huis uit… de tijd vliegt… inmiddels ook al opa… maar goed, ook kwam ik toen voor het eerst in contact met geloof, met geloofszaken en mensen die daar tot mijn verrassing ernstig aan twijfelden. Hier voerden we discussies tot op het scherpst van de snede. Het was in het laatst van de zestiger jaren. Er was voor mij geen geloofsballast uit mijn jeugd. Ik was altijd fel in de redenatie, geen gezweef, geen vage geloofspraatjes, die strafte ik soms genadeloos af… Ik was bij uitstek rationeel en op zoek naar inzicht. Door dit analyseren bleven er maar weinig godsbeelden over en wie dacht er een te hebben, kon rekenen op een zeer kritische discussie waar niet iedereen blij mee was.
Toen kwam er een allesbepalende aanraking uit onverwachte hoek.
Een soort heilige overval in mijn slaap… Ik was net getrouwd, we woonden nog maar pas op onszelf, stond nog maar net voor de klas… Ik droomde een bijzondere droom:
Ik liep in deze droom dans-springend over een heuvelachtige hoogte. Ik herinner mij de knoestige bomen en rechts van mij, in de diepte van het dal, een prachtige witte stad.
Er klonk een stem, die ik later nog een keer zou horen, rustig, vaststellend: Dáár is het niet.
Toen ik verder ging, kwam ik opeens in een donkere ruimte waar op de grond, in een kring, een aantal mensen/mannen zat. Het was een verstild tafereel. Elk van hen herinner ik mij als grijs-wit, zij hadden ook ieder een staf bij zich. In het midden van de kring zag ik een prachtige kristallen vaas, een schitterende beker, en ik voelde dat deze beker voor mij bedoeld was en dus strekte ik mij naar haar uit… Op dat moment veranderde de vaas in een vuurzuil en deinsde ik naar achteren. Wat overbleef was een zwart-geblakerd kruis met een mantel er omheen, zoals bij een vogelverschrikker, en bovenop het kruis stak een uitgeholde kalebas met een uitgestoken gezicht, zoals pompoenen met halloween… Terwijl ik met ontzetting dit beeld aanzie, klinkt opnieuw die verre, beschouwende stem: Uit het vuur kwam de man van… (een altijd onduidelijk gebleven stukje), maar je zult gelukkig zijn, want van nu af aan spreek je mijn taal in mijn tekenen. Het moment daarop schoot ik letterlijk wakker en zat ik meteen rechtop in bed. Deze droom kwam binnen als een enorme dreun, maar ook als een soort initiatie, de sprekende bevestiging van de Verborgene, tenminste zo zie ik dat nu. Destijds wist ik hier nog weinig raad mee. Wel wist ik opeens onherroepelijk, dat er meer was tussen hemel en aarde dan dat ik ooit gedroomd had…
Kort daarna gaf een goede kennis mij een boek over de Joodse Mystiek van de auteur Frederik Weinreb… lees dit maar eens, echt iets voor jou… en tien jaar later kreeg dit alles een bijzondere verdieping en vernieuwende betekenis door het overlijden van mijn enige dochter Janina Suzanna, drie dagen na haar geboorte op eerste Paasdag 1982.
Mijn kleine vroedvrouw… door haar kwam er een weg naar buiten, de weg van de danser, de dienaar, de dichter, de dwaas… de weg van de woordvoerder, de zanger, verteller van geheimen… de mens die ik mag zijn. Dat is natuurlijk weer een heel verhaal.
Ik laat het even hierbij…
Op welke manier geef je nu vorm aan dit levenspad…?
Leren is eren. Als er geen eerbied is voor deze wereld, voor de leerstof en tussen hen die leren: leerling en leraar, dan heeft het leren geen zin. Ik werk nu 37 jaar als onderwijzer in het basisonderwijs en dat was een prima keuze destijds. Ik ben daar toen letterlijk toe geroepen.
Met kinderen in gesprek over de zin van het leven, want daar gaat het toch om! Als er zin is, en daarmee acceptatie, want je bent een deel van een grote Zin, dan willen kinderen ook taal leren en rekenen en alles wat er te leren valt. Een echte leraar toont die zin… in zijn toon… en daarmee in alles wat hij onder woorden brengt. Die toon en die zin bestaan zingend in zijn leven en dat horen leerlingen, dan willen ze ook leren, dan is het de moeite waard.
Het gaat om het aanwakkeren van het stellen van vragen. Overal zijn vragen… dat is het begin… op weg naar inzicht… op weg naar dat grote inzicht, dat ik eigenlijk niets weet…
maar het diepste Weten mij dóét zien. Ieder mens is in wezen een geschenk uit de eeuwigheid. Kijk, en dan geldt voor ieders zoektocht naar Wie ben ik? alleen nog Hier ben ik!
Alles kan daarbij uitgangspunt zijn voor een les: een vliegje in de klas… een propje op de grond… een streepje op het bord… een toevallige gebeurtenis… een gekke vraag:
Waarvan is er meer: van wat je kunt zien, of van wat verborgen is…?
Dat wordt dan altijd heel boeiend, want alles draait om de Kern, en om de Kern draait alles.
Naast mijn werk op school geef ik nu ook lezingen over de Joodse Mystiek, schrijf ik gedichten, geef ik voordrachten, leidt ik soms poëzie-workshops… Het heeft alles te maken met het woord, met de mystiek van het woord, met taal en teken… Door mijn leven loopt een bijzondere rode draad die ik blijf volgen.
Hoe maak je zo’n prachtig gedicht zoals ik op je website vond…?
Soms gebeurt het zomaar, vallen de poëtische woorden mij te binnen tijdens wandelingen in de bossen rond Apeldoorn. Ik loop daar vaak om gedichten uit het hoofd te leren… en er een omgang mee te krijgen… maar soms wordt er dan ook zomaar een nieuw gedicht geboren, of komt er een nieuw gedicht tevoorschijn uit een passage in een oud gedicht ‘waar nog iets mee was’. Veel van mijn gedichten komen voort uit geïnspireerde momenten, maar soms is er ook een flinke portie transpiratie nodig na een kort moment van inspiratie.
Rusten, wachten, rijpen zijn belangrijke woorden geloof ik…?
Zeker… Ik wacht altijd… Daar heb ik ook een gedicht over geschreven. Ik ben een broeder, iemand die wacht tot de eierschalen breken. Zo kun je ook broeders van elkaar zijn. Het leven kan meestal niet gedwongen, gestuurd of naar je hand gezet worden zonder dat je daarmee een scheiding teweeg brengt. Het gaat er vooral om dat je gehoor geeft aan wat er van binnenuit ingegeven wordt, wat er geleefd wil worden, op dat moment en in die tijd. Leven is toch vooral luisteren… en het woord zelf laat zien dat je daar een beetje lui bij moet zijn.
Waarom verre reizen doen als de Kern van het bestaan in ieder mens aanwezig is en wacht om te worden opengedaan… Hoor het kloppen!
De dwaas in deze dichter declameert opeens, terwijl we daar zo lopen:
Ik ben de nar van zwart en wit, bij wie de kleur van binnen zit
Ik sta te branden, zomaar, geel en wit
Ik lek het licht zowaar van mijn verbrande pit
Ik zing en dans en lijk een dichter, maar… weet wel dit:
Ik ben de nar van zwart en wit!
Dat is niet zwaar, want… door te branden, word je lichter!!!
De kleur van binnen, dat is het Hoogste Woord, het woord dat ik niet spreken kán!
De dichter is daarmee een dwaas, een visser van woorden en… van mensen.
Hij boeit om te bevrijden!
Je bent altijd met woorden en de betekenis van woorden bezig?
Altijd… alle tijd!… Neem het woord dichten… Hoezo dicht?… Maakt hij iets dicht?… Staat er dan iets open wat dicht moet? Ik denk het wel… Een mens, ieder mens, staat in wezen voor een afgrondelijk raadsel, een groot zwart gat. Of je daar nu over nadenkt of niet. In dat gat springt de dichter. Hij weeft daar zijn web van woorden om de werkelijkheid verdraagbaar te maken. Totdat het beeld weer barst en nieuwe woorden nodig zijn.
Voor de dichters is er altijd werk. Hij brengt dichterbij wat onpakbaar is. Elk gedicht is een pleister op de wonde die wij zijn, of een bloem in de vaas die verlangend in ons openging.
Zo dicht ik… ook ik woon in mijn gedichten… en deze wereld is een gedicht van God.
Doorgeven…?
Ja, in wezen doorbreek je juist daardoor de stilte.
Mensen die belangstelling hebben nodig ik altijd uit om contact met mij op te nemen via mijn website, dan kunnen we vaak iets afspreken. Bijvoorbeeld een wandeling zoals wij vandaag nu doen in de mooie bossen rond Apeldoorn, waar ik woon. Of ik ga ergens naar toe om het woord te voeren, een lezing of een voordracht… of ik mail alleen maar iets terug… alles binnen mijn mogelijkheden, want ik werk natuurlijk ook nog drie dagen voor de klas.
Over deze wandeling met Robert…
Dit interview hebben we afgenomen tijdens een prachtige wandeling in de bossen bij Hoog Buurlo, de bossen waar Robert zijn teksten instudeert, zijn gedichten tot zich laat komen en waar hij inspiratie opdoet. Hier heeft hij soms bijzondere ontmoetingen met mensen en dieren, want dit instuderen in de stilte van het bos is daar soms maar een luidruchtige bezigheid. Mensen die je plotseling tegenkomt, willen dan wel eens iets van je weten… dieren springen soms op uit hun verborgenheid en kiezen liever het hazenpad.
Wij bedanken Robert voor deze ontroerende ontmoeting.
Dit interview is een, in Roberts termen ‘stamelende poging’ om met woorden weer te geven wat hem beweegt. Voor ons was het aanstekelijk genoeg (het WerkenvanuitPassie team).
Contactgegevens
Robert la Boresa: www.RobertLaBoresa.nl