Waar liefde voor mensen en liefde voor muziek samen komen gebeuren er bijzondere dingen. Mensen die al langere tijd door een taalstoornis of afasie nauwelijks een woord spraken, kunnen dankzij de inzet van muziek bijvoorbeeld weer de namen van hun vrouw en kinderen uitspreken. Mensen die in zichzelf opgesloten zaten komen weer naar buiten en genieten zichtbaar meer van het leven dan daarvoor. Ontroerend om deze verhalen te mogen optekenen uit de mond van muziektherapeut – muziekagoog Yolanda Hulscher.
Ze vervolgt: “Het meest dramatische wat mensen kan overkomen is dat ze naast een lichamelijke en/of verstandelijke beperking niet meer of niet goed kunnen communiceren”.
Een beladen opmerking in een overigens vrolijk en zeer positief interview met een vrouw die door haar muziek heen contact maakt met mensen.

Yolanda zet zich dagelijks voor de volle 100% in voor mensen met een beperking, die vaak door allerlei oorzaken niet, of niet goed meer in staat zijn om te communiceren. Ze maakt contact met haar liedjes, haar gitaarspel en haar hart waardoor er ´altijd wel iets gebeurt´. Met het kleinste effect, een blik in de ogen, een glimlach, een handbeweging of een klank is zij vaak al meer dan tevreden. Als er, soms na jaren van begeleiding, meetbare vooruitgang wordt geboekt dan is dat net zo waardevol. Als verbetering tot de mogelijkheden lijkt te behoren, dan gaat ze daarvoor.

Met welke mensen werk jij dan zo al?
De mensen waar ik mee werk hebben allemaal een beperking. Ze hebben moeite om in het gewone leven te functioneren en soms ook moeite met communiceren. Het kan dan gaan om mensen met een aangeboren verstandelijke beperking, een aangeboren lichamelijke beperking of een combinatie van beiden. Het vermogen om te communiceren is bij bepaalde cliënten zeer beperkt of soms helemaal afwezig. Deze cliënten kunnen bijvoorbeeld moeite hebben om zich in een groep sociaal te gedragen, zitten soms helemaal in zichzelf opgesloten, hebben moeite met het tonen van emoties en kunnen onder- of overgevoelig zijn voor zintuiglijke prikkels. Autisme of aan autisme verwante stoornissen of borderline zien we bij deze doelgroep ook voorkomen Maar ook mensen met trauma´s en niet aangeboren hersenletsel zijn mensen waar ik mee werk. Sommige van hen hebben ook een taal- of spraakstoornis en spreken slecht of hebben soms al jaren geen woord meer kunnen spreken.

Wat maakt dat je via muziek dan toch contact krijgt?
Muziek, een liedje dat ik zing, of een melodietje wat ik op de gitaar speel, is in staat is om bij mensen op een bijzondere manier ´naar binnen´ te gaan. Afgestemd op de mens met wie ik werk, waarbij ik rekening houd met de mate van prikkels die ze aan kunnen, maak ik contact en laat het aan hen of ze er wat mee willen of kunnen. Zo begin ik in een groep cliënten met een verstandelijke beperking, vaak met het zingen van een welkomstliedje. Als ik bij de vierde cliënt ben aangeland zie ik dan soms dat er, ´dan pas!´, bij de eerste cliënt van die groep ´iets´ gebeurt. Er komt wat door en het contact wordt beantwoord: een klank, een blik of een minuscule beweging zeggen me dan genoeg. Je tempo aanpassen op de doelgroep is dus van belang, en ook veel herhalen helpt om een liedje echt te laten beklijven. Iemand kan dan geraakt worden door het ritme, de maat, de melodie, de harmonie, de vorm, een specifieke klank, soms een beleving of een associatie of ook wel het volume van de muziek.

Je moet dan wel goed opletten lijkt mij?
Observeren is een van de allerbelangrijkste facetten van mijn werk. Om dit goed te kunnen doen moet ik me ook goed concentreren en helemaal ten dienste opstellen van mijn cliënt(en). Alle omgevingsfactoren laat ik dan ook buiten beschouwing. Zelfs in aanwezigheid van een cliënt, even bijkletsen met een collega over de vakantie, is dan iets wat voor mijn cliënt al verstorend kan werken. Gesproken taal is voor cliënten ingewikkeld en veroorzaakt vaak onrust en verwarring. De muziek doet zijn werk en muziek is bij uitstek een taal die iedereen spreekt.
De observaties in de muzieksessies leren mij en het behandelend team of andere begeleiders heel veel over de vaak onbekende kant van een cliënt. Al musicerend en observerend kijk ik ook zeker niet alleen naar de beperking. Integendeel: ik ben op zoek naar mogelijkheden, oplossingen die de cliënt zelf vaal al heel subtiel aangeeft. Een voorbeeld is dat van een mannelijke cliënt van 50 jaar die erg afhoudend was. Door op een liefdevolle, maar ook duidelijke manier middels muziek contact te maken, lukte het om een veilige omgeving te creëren. Vanuit deze veiligheid en daarmee succesvolle muzieksessies, kon ik de behandelaars meer handvatten bieden in de begeleiding en de bejegening van deze man. Ik kon adviezen geven over het gebruik van gesproken taal/muziek en het gebruik van ruimte en opstelling in die ruimte. Mede dankzij de adviezen kreeg deze cliënt zijn eigen plek en een op hem afgestemde dag- en weekstructuur. Dit gaf hem houvast, duidelijkheid en dus veiligheid. Dankzij de observaties, de aanbevelingen en de intentie bij het team de situatie te verbeteren, gaat het nu stukken beter met deze man.

Hoe zou jij jouw passie voor mensen en muziek willen omschrijven?
Het is mijn passie om bij mensen in deze doelgroepen waar mogelijk iets van verbetering, ontwikkeling of ontplooiing wat betreft het totale welbevinden te kunnen bewerkstelligen. Waarbij muziek mijn primaire contactmiddel is, mijn manier om te kunnen communiceren en een verbinding tot stand te brengen met deze medemens. Met mijn muziek en mijn aanpak probeer ik de sleutel te vinden waardoor mijn cliënt zijn of haar kracht of mogelijkheden kan vinden en die kan aanwenden om het contact met zijn omgeving aan te gaan.

Hoe werkt dat in de praktijk?
Een mooi voorbeeld is het werk wat ik doe met een groep verstandelijk beperkten. Samen met hun activiteitenbegeleiders (AB-ers) wordt er een theaterstuk gemaakt, ingestudeerd en op de planken gezet. Het instuderen vraagt uiteraard veel tijd en geduld en een juiste inschatting van de capaciteiten en de mogelijkheden van mijn cliënten. En dat is nou net waar het mij om gaat, ik kijk graag naar wat mensen wel kunnen in plaats van wat ze niet meer kunnen. Ik begeleid daarbij het muzikale deel van deze muziektheatergroep.
We streven er naar om één keer per jaar een voorstelling aan te bieden aan scholen of in kleine theaters.
Ons publiek: de laatste serie voorstellingen hebben in totaal 800 peuters/kleuters van verschillende scholen in Noord-Holland kunnen genieten van de prestaties van de toneelgroep EXPO.

Nieuwsgierig geworden? Start hieronder het filmpje en je krijgt een fragment te zien van deze enthousiaste groep. Het is het stukje ´Afrika´ uit het toneelstuk ´De dromen van Annelie´:

Wat doe je nog meer met je passie?
Bij Esdégé-Reigersdaal werk ik zoals gezegd ook met mensen met N.A.H (Niet Aangeboren Hersenletsel) vaak ten gevolge van een ongeluk, hersenletsel of neurologische ziekte, en als het even kan maken we muziek, ook als het door de beperking lastig is geworden. Ik bedenk dan oplossingen om het toch mogelijk te maken om met elkaar muziek te maken. Ik werk bijvoorbeeld met kleurennotaties, omstemde of aangepaste gitaarstemmingen, voelknopjes voor blinden of slechtzienden, en andere hulpmiddelen. Voor deze groep levert dit naast het plezier en het samen muziek maken ook nog ontwikkeling op, de beperkte functies worden getraind, er wordt een beroep gedaan op de motoriek en het geheugen (onthouden van akkoordnotaties of teksten of andere muzikale opdrachten). De eigenwaarde wordt versterkt, er worden nieuwe mogelijkheden aangeboord en de cliënt wordt afgeleid van de soms sterke gerichtheid op de handicap. De muziek is daarbij ook nog eens een heerlijke uitlaatklep voor emoties.

In een andere doelgroep (kinderen/volwassenen met een ernstig verstandelijke beperking of autisme) bleek het van belang om veel structuur aan te brengen in de dingen die dagelijks dienen te gebeuren. Tandenpoetsen, buiten spelen of bijvoorbeeld douchen. Met simpele melodietjes en teksten wordt het beter begrepen en het is nog leuk ook.
Met een aantal vakcollega’s hebben we daarom een CD gemaakt met 35 zelf geschreven zogenaamde verwijsliedjes. Onderstaand het verwijsliedje ´Douchen´:

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Geïnspireerd door de eenvoud van dit verwijsliedje? De CD ´He ga je mee´met 35 liedjes is te bestellen via:

Activiteitencentrum de Zilvermeeuw
Muiderwaard 238
1824 XVAlkmaar
Contact persoon: Dhr. Braas of de computergroep van de Zilvermeeuw
Telefoon:072-5751090
Email: hegajemee@dezilvermeeuw.demon.nl

Speech Music Therapy for Aphasia

Recent ben ik ook nog gestart met een nieuw project: Speech Music Therapy for Aphasia (SMTA), op zijn Nederlands ook wel vertaald als spraakmuziektherapie voor mensen met een taalstoornis (afasie) en/of een stoornis in de programmering van de spraakspieren (verbale apraxie).
Met behulp van deze vrij nieuwe therapie wordt de vloeiendheid van het spreken ontwikkeld of wordt het spreken ´an sich´ weer teruggebracht. Ik werk in deze unieke combinatiebehandeling samen met een logopediste en samen ondersteunen we de cliënt die taal-spraakstoornissen heeft door het spelen van een specifieke melodie, het tikken van een ritme en het voorzingen en voorspreken van de gewenste woorden. De cliënt herhaalt dit en het is verwonderlijk dat iemand die al tijden de naam van zijn vrouw niet meer kon uitspreken, dat na deze therapie weer kan. Werkelijk ontroerend!

Welke talenten breng je vanuit jezelf mee en welke heb je ontwikkeld?
Naast muzikaliteit (zit in mijn genen) is een belangrijk talent wel mijn ´fingerspitzengefühl´, noem het voelsprieten of intuïtie, maar voor mij is dat het waardevolle mechanisme om aan te kunnen sluiten op de mensen met wie ik werk. Het signaleren van zelfs de meest subtiele verandering in iemands gedrag maakt het voor mij mogelijk om dit werk zo te doen zoals ik dat graag wil: werken aan de ontplooiingsmogelijkheden vanuit dat wat er is.

Andere talenten die een belangrijke rol spelen zijn uiteraard geduld, het hebben van een lange adem, het vermogen om me aan te passen, het kunnen coachen en aanmoedigen en niet onbelangrijk het kunnen netwerken en organiseren.

Hier krijgen we een geheel andere kant te zien van Yolanda: haar streven naar erkenning van dit prachtige vak door bijvoorbeeld de publicatie van haar boek ´Werken in de muziek´, het organiseren van een jaarlijkse studiedag over de toepassing van muziek in de zorg en het met collegae opzetten van een stichting ter bevordering hiervan.

Voor meer informatie bezoek www.gigaboek.nl

Het boek kun je bestellen via:
GigaBoek
Postbus 91
1700 AB Heerhugowaard

Welke opleiding heb je voor dit mooie werk gevolgd?
Na mijn middelbare school ben ik als eerste in de verpleging/ziekenverzorging terecht gekomen. Aansluitend heb ik de MBO-opleiding Inrichtingswerk gedaan. Daarna heb ik lang als activiteitenbegeleidster en cliëntbegeleidster gewerkt in de gehandicaptenzorg. Door mijn muzikale ontwikkeling, ik zong en speelde in bandjes, en de experimentele toepassing van muziek in mijn werk werd het op mijn 35ste wel duidelijk: Ik moet dit echt gaan combineren.

Om dit te realiseren heb ik de 2-jarige opleiding Orthoagogisch Muziek Begeleider (OMB) gevolgd aan het conservatorium, INHolland Academy in Alkmaar. Sinds ruim 7 jaar ben ik nu in dit vak aan het werk.

Hoe wil jij jouw passie doorgeven?
Mensen die belangstelling hebben kunnen mij benaderen en dan zien we wat er nodig is.

Door welke boeken of films word jij geïnspireerd en gepassioneerd?
Niet zozeer door films, veel meer door documentaires over mensen met autisme, of door levensverhalen die mensen/cliënten me zelf vertellen.
En ook niet zozeer door bepaalde boeken, maar meer door bepaalde nieuwsfeiten in de krant of vakbladen. Hoewel ik wel zeer geïnspireerd kan raken door boeken van Oliver Sacks: Musicophilia en “De man die zijn vrouw voor een hoed aanzag”.
Daarnaast kan ik zeer geïnspireerd raken door het lezen over bepaalde visies en methodieken. Zo ben ik een groot voorstander van Jacques Heykoop die in zijn boek “Vastgelopen” beschrijft hoe wij als werkers in de Zorg vaak samen met de cliënt vastlopen doordat we vastroesten in bepaalde patronen en niet meer goed kijken naar de cliënt. We willen vaak veel te veel, veel te snel en nemen vaak te grote stappen. We zouden ons veel meer moeten afstemmen op de cliënt. Ook de vrij recente visie met betrekking tot het zogenaamde oplossingsgericht werken spreekt mij zeer aan. In al deze visies is er sprake van respect voor de cliënt en het accepteren van diens eigenheid en de zoektocht naar de mogelijkheden en kansen.

Maar mijn grootste inspiratie komt door de mensen zelf, de wil om de mens achter de handicap te ontmoeten en het welbevinden van deze gehandicapte mens op alle mogelijke fronten te verbeteren.

Contactgegevens

Yolanda Hulscher

Email: yolandahulscher@quicknet.nl of m.duijm@quicknet.nl

Telefonisch:072 5020464